TRỊ THÂM MỤN ĐỎ HIỆU QUẢ – HỒNG BAN SAU VIÊM (PIE)

0
230
PIE-tham-mun-do

Ở bài tuần trước tụi mình đã mổ xẻ thâm mụn nâu/đen. Tuần này xử nốt thâm mụn đỏ (PIE) cho xong chủ đề thâm mụn heng.

Ai ngán chữ thì xem Vlog luôn cho lẹ :))

 

I/ KHÁI NIỆM

Nếu như thâm mụn nâu đen đã được mổ xẻ từ bao năm về trước thì thâm mụn đỏ (PIE) mới bắt đầu được nghiên cứu sâu gần đây thôi. Thành ra thông tin dữ liệu và kết quả nghiên cứu thực tế cũng chưa thật sự nhiều. Nên biết tới đâu Chang nói tới đó nha quý zị.

Thâm mụn đỏ là một chứng tăng hồng ban sau viêm – Post Inflammatory Erythema (PIE).
Thuật ngữ hồng ban sau viêm được đưa vào y văn da liễu lần đầu tiên vào năm 2013 bởi bác sĩ Bae-Harboe và cộng sự. Chang thấy thuật ngữ này được chấp nhận và sử dụng khá rộng rãi trong các cuộc nghiên cứu sau đó. Lưu ý PIE là một khái niệm rộng và thâm mụn đỏ chỉ là một biểu hiện trong đó thôi nha bà con.

Từ erythema – ban đỏ, có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp Erythros: có nghĩa là màu đỏ. Còn Inflammatory là viêm (từ này thì quen mặt quá rồi heng).

bacsi-Bae-Harboe

Chân dung bác sĩ Bae-Harboe nè, còn trẻ đẹp quá xá. Ú tà tà, ngừng lại 30s ngắm “gái đẹp” rồi đọc tiếp nha bà con.

II/ CƠ CHẾ HÌNH THÀNH THÂM MỤN ĐỎ: 

Khi bị mụn viêm là khi hệ miễn dịch của da bị kích thích hoạt động mạnh. Ngoài pha tế bào có bạch cầu tới quýnh nhau tơi tả với vi khuẩn P.Acnes (C.Acnes) rồi hoá thành mủ chúng ta còn có pha mạch máu.

Các mạch máu sẽ hoạt động mạnh để tạo con đường xuyên mạch cho các tế bào miễn dịch đi đến chỗ tổn thương. Quá trình này cũng kích thích tăng sinh mạch máu. Ngoài việc tham gia vào quá trình miễn dịch việc tăng mao mạch còn để nuôi dưỡng và sửa chữa lại vùng tổn thương sau đó.

Và đương nhiên càng nhiều mạch máu, càng có nhiều máu được vận chuyển bên trong. Mà tế bào hồng cầu chiếm số lượng nhiều nhất trong máu và có chứa huyết sắc tố khiến máu có màu đỏ.

Huyết sắc tố: Hemoglobin, có nhân Hem là màu sắc tố đỏ.

hong-cau-va-daNói đi cũng phải nói lại hồng cầu tăng vẫn có thể là một biểu hiện tốt. Nhưng cái gì nhiều quá thì hay cũng thành dở thay vì trông da hồng hào thì tự nhiên lại toàn những đốm đỏ lè, trông như nấm độc mọc trên mặt :))

Thực chất trước khi viết bài này, bác sĩ Thành (Đại ka Thái Bình) có khuyên Chang nên tách vấn đề này ra khỏi chuyện thâm mụn. Bởi vì khi nói đến thâm mụn là nói đến tăng Hắc sắc tố (melanin). Trong khi đó tình trạng vệt đỏ để lại sau mụn viêm lại chả liên quan gì mấy với loại sắc tố này. Hmm…Cũng hợp lý, nhưng tính ra nó vẫn liên quan đến Huyết sắc tố mà vì vậy Chang vẫn quyết định để nội dung đó ở đây. Và hiểu thâm theo nghĩa rộng hơn.

“Thâm là biểu hiện vùng da có sự thay đổi về màu sắc do Hắc sắc tố Melanin hoặc do Huyết sắc tố Hemoglobin trong/sau quá trình viêm.”
-Kí Bà Chang tự nêu khái niệm này 

Anh em cũng đừng quá hoang mang bởi thâm mụn đỏ có thể tự hết. Vì hồng cầu thường có tuổi đời từ 90 đến 120 ngày. Mà sau ngần ấy thời gian, viêm chẳng còn nữa thì các mạch máu cũng bớt sung sức (Y học gọi là thoái giáng). Lượng máu cũng như lượng hồng cầu sẽ được cân đối lại.

Nên thật ra việc bị thâm mụn đỏ do hồng cầu thì bạn đợi dăm tháng nửa năm nó cũng sẽ đỡ và có thể là hết hẳn :)) Đùa chứ thâm đỏ vẫn có thể tự hết trong thời gian ngắn hơn nha chứ nghe nửa năm nản lòng chiến sĩ mất. Hết viêm mà biết cách chăm sóc phục hồi da thì khắc hết đỏ thôi. Chăm sao phần sau Chang mới nói.

tham-mun-do-PIE

Tóm lại:

Với cá nhân Chang thâm đen thì phải diệt ngay và luôn còn thâm đỏ thì tuỳ. Bởi vì bản chất việc tăng sinh mạch máu để đi nuôi dưỡng, phục hồi lại vùng da bị tổn thương là chuyện tốt, chứ không phải là một hiện tượng phản kháng như thâm đen. Nên bạn nào thâm đỏ sương sương thì cứ bình tĩnh dưỡng ở nhà, trường hợp nó ở lì trên mặt dai dẳng mất thẩm mỹ quá hãy tính đến chuyện đi Spa/Clinic heng.

Lưu ý:

Tiện nói về hồng cầu thì thật ra bạn nào mà bị thiếu hồng cầu thì cũng lắm chuyện rắc rối đấy. Cái dễ thấy nhất là da dẻ trông tái, nhợt nhạt thiếu sức sống lắm. Cố gắng vận động thể dục thế thao đẩy lùi ma thúy…à không đẩy lùi chứng thiếu máu, thiếu hồng cầu nha mọi người.

thieu mau-va-da

À mọi người cũng nên cẩn thận tránh nhầm lẫn thâm đỏ với hiện tượng giãn mao mạch do mụn trứng cá đỏ (Rosacea) và Sẹo đỏ ngheng. Chang sẽ để hình ảnh minh hoạ ở đây. Còn về 2 vấn đề này Chang sẽ viết bài chi tiết sau. Đơn giản thì thâm đỏ chỉ nằm cục bộ ở đúng chỗ trước đó có nốt mụn. Chứ không lan ra các vùng da khác (như Rosacea) và cũng không có hiện tượng lồi/lõm (như Sẹo đỏ/Sẹo mới).

muntrungcado

(Trứng cá đỏ – Rosacea)

Rosacea1

(Biểu hiện giãn mao mạch ở Rosacea)

seo-do

Sẹo đỏ – Sẹo mới. Nhiều bạn cơ địa dễ để lại sẹo trị mụn xong phải chấp nhận chuyện có tình trạng này. Cơ mà sẹo mới thì dễ trị nên không cần hoang mang quá ngheng bà con.

III/ CÁCH ĐIỀU TRỊ THÂM MỤN ĐỎ

Phải nói trước người bị thâm mụn đỏ dai dẳng thường có thể trạng phục hồi da chậm. Quá trình phục hồi sau tổn thương không trọn vẹn, các mạch máu phải duy trì việc sửa chữa tổ chữa quá lâu. Và điều này báo hiệu tình trạng sẹo sẽ dễ xuất hiện.

Với các bạn có làn da thuộc lọai I-III (theo thang đo Fitzpatrick) sẽ dễ bị thâm mụn đỏ hơn, người có loại da IV – VI thì dễ bị thâm mụn nâu đen hơn (Da người Việt mình thường là ở cuối mức III, trong mức IV).

Chang đồ rằng là do loại I – III ít lượng Eumelanin (sắc tố nâu đen). Tuy nhiên cũng không tuyệt đối 100% đâu, vẫn có trường hợp da loại IV-VI bị thâm đỏ và ngược lại. Một số trường hợp thâm đỏ ở người da loại IV-VI là một giai đoạn ngắn trước khi chuyển vùng da đó sang thâm đen.

phan-loai-da-fitzpatrick

1/ ĐIỀU TRỊ THÂM MỤN ĐỎ QUA SKINCARE 

Nguyên tắc đơn giản là phục hồi và tránh tái viêm. Vì sau quá trình viêm, da đỏ thì chắn chắn da đang rất nhạy cảm. Nên càng “càng ít, càng nhiều”. Nên tối giản quy trình skincare và tránh các họat chất có khả năng gây kích ứng cao. Có chọn sử dụng hoạt chất thì chọn 1-2 hoạt chất thôi là đủ rồi. Thiên về dưỡng, phục hồi hơn.

Ưu tiên lựa chọn:

Azelaic Acid:

So với BHA/AHA thì “tuổi đời” của Azelalic Acid mới lớp mầm thôi. Sản phẩm chứa Azelaic Acid được phê duyệt lần đầu năm 1995. Khác với AHA, Azelaic acid có pH ngang với pH của da. Nên ít nhiều gì nó cũng là sự lựa chọn an toàn hơn trong thời điểm này.

Azelaic Acid có tính kháng khuẩn, chống viêm. Quá hạp lý đúng không.

Mặc dù Azelaic Acid có hiệu quả đối với mụn trứng cá, FDA đã phê duyệt nó như là một phương pháp điều trị bệnh Rosacea. Và Chang tin rằng nó hiệu quả cả với thâm mụn đỏ. Nhưng tới giờ thì vẫn chưa ai giải thích được cơ chế của vụ này. Thôi cứ xài và ngóc mỏ lên chờ tin mới vậy.

Chang recommend dùng 10% -15% thôi. Hình như 10% thì không cần kê đơn thì phải (Chang nhớ mang máng vậy, mọi người check lại xem sao).

15% có tài liệu nghiên cứu á, Chang để cuối bài viết ai siêng thì đọc ngheng, không thì chờ Chang ra bài riêng về Azelaic Chang sẽ viết kĩ hơn. 20% thì hạp dùng trị mụn hơn. Mà ham hố sử dụng % cao càng dễ kích ứng trong lúc này thôi.

Với cả trong 1 sản phẩm nó có nhiều thành phần để tạo nên lắm chứ không phải mỗi Azelaic Acid đâu. Nên mọi người nên ngó nghiên thêm các thành phần khác trong sản phẩm ha. Dễ né nhất trong giai đoạn này là cồn khô, hương liệu.

– Cách dùng: 

Dùng sau bước toner, bôi toàn mặt. Nếu sợ kích ứng thì có thể dùng thêm một bước dưỡng trước đó. Dùng 1 lần/ngày thôi hiệu quả cũng như 2 lần/ngày. Khi mới bắt đầu thì cứ phải làm đủ quy trình test kích ứng và dùng giãn ra trước xem tình hình thực tế thế nào rồi tính nhá.

Thành phần này không thấy có khuyến cáo về sự nhạy cảm với ánh nắng mặt trời, nên có thể dùng ngày hoặc đêm tuỳ nhu cầu SL :)) Chang biết mấy bạn đang nghĩ gì đó và Chang thích suy nghĩ của bạn.

À ưu tiên sử dụng dạng Gel hơn dạng Cream nha mọi người.

Niacinamide:

Đơn giản vì ẻm vừa giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da vừa kháng viêm tốt. Chân ái của đời Chang rồi. Dùng 5% là okie rồi quý zị. Hiệu quả cũng ngang 10% à. Với Niacimide thì dùng luôn 2 ngày/lần.

Ai không hợp thì tìm các thành phần chiết xuất thiên nhiên giúp phục hồi da xài tạm nha: Lô hội, rau má, hành tây, cúc La Mã. Đừng nghĩ chiết xuất thiên nhiên ít kích ứng hơn nha. Tuỳ da à. Hãy tưởng tượng như con tôm ấy, người khoẻ như trâu ăn vào vẫn có thể kích ứng, người yếu ớt ăn vẫn chả sao. Câu chuyện nó không nằm ở con tôm mà nó nằm ở mình. Thành phần mỹ phẩm cũng vậy. Mỗi lần nghe mấy câu sản phẩm này hoàn toàn chiết xuất từ thiên nhiên nên không thể kích ứng da mà mắc mợt.

À ngoài ra còn có Oxymetazoline hydrochloride (HCl) – được cho là làm giảm ban đỏ thông qua co mạch. Cái này là thuốc ngheng. Chang chưa thử nên không biết hiệu quả sao, bạn nào thử rồi comment cho Chang biết với. Túm lại thì Chang thấy 1% Oxymetazoline Hydrochloride được FDA phê duyệt để điều trị để điều trị ban đỏ.

Còn BHA, AHA, Retinoids, Vit C các bạn hỏi Chang xài được không?
Nói thiệt Chang không chắc. Chang nói rồi đó, PIE còn mới lắm, cái nào đã được chứng minh rồi Chang mới nói tới. Cái nào chưa thì hên xui quá. Nên tuỳ các bạn thôi.
Đường uống:

Tranexamic Acid – liều y khoa. Đây là thuốc cầm máu. Là thuốc nên Chang chỉ nên cho mọi người biết thôi. Còn uống sao nên hỏi bác sĩ cho chắc ăn ngheng.

2/ ĐIỀU TRỊ THÂM MỤN ĐỎ TẠI SPA/CLINIC

Nguyên phần này ai mê thì tìm hiểu thôi, ai không mê đưa mặt ra clinic bác sĩ tự khắc biết giải quyết thế nào, nhiều khi giải quyết xong thì biết là xong, không cần biết các công nghệ dây dợ hằm bà lằng khó hiểu.

2.1 Chiếu Vbeam laser (hay còn gọi là Pulsed Dye Laser – PDL)

pulsed dye laser

Đây vẫn là phương pháp được các bác sĩ chấp nhận rộng rãi trong việc điều trị PIE, còn 2 phương pháp bên dưới là do Chang đọc thấy có bài nghiên cứu chứng minh nên viết mọi người đọc chơi :)) Ai siêng thì đọc ai không siêng thì đọc phương pháp này thôi.

Vẫn là chị đẹp Bae-Harboe và cộng sự đã sử dụng laser xung nhuộm PDL để điều trị PIE. Họ cho rằng hiệu quả của nó là do nhắm mục tiêu chính xác vào hemoglobin (huyết sắc tố) mà không gây tổn thương các mô chung quanh để hạn chế tác dụng phụ không mong muốn. Bản chất loại laser này bắt màu đỏ nên rất phù hợp với cơ chế trên.

Case thực tế từ Laser xung nhuộm:

Bệnh nhân nữ, 30 tuổi, bị hồng ban sau mụn trứng ca. Sử dụng laser nhuộm xung: Vbeam Perfecta 595nm.

tri-tham-mun-do

2.2. RF vi điểm – Fractional Microneedling Radiofrequency Treatment (FMR)

Ở Việt Nam mình gọi phương pháp này là RF vi điểm. Phương pháp này như là một sự pha trộn giữa RF gây tổn thương bằng nhiệt và lăn kim, phi kim gây tổn thương cơ học.
Sóng RF là viết tắt của Radio Frequency.
Công nghê này tới thời điểm hiện tại Chang chưa thử nghiệm nên cũng chỉ nói được về mặt lý thuyết với mọi người thôi. Bạn có thể xem thêm clip ví dụ minh hoạ ở đây về công dụng của FMR. Chang sẽ viết bài chi tiết về phần lý thuyết sau ha. Đảm bảo hack não (do hack quá mới lười viết đó quý zị)

 

Nghiên cứu Chứng minh hiệu quả:

Thực hiện bởi Khoa Da liễu, Đại học Y khoa Quốc gia Seoul.
Trên 52 bệnh nhân đến thăm Khoa Da liễu, Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc, từ tháng 8 năm 2013 đến tháng 2 năm 2014.

Họ chia làm 2 nhóm để so sánh đối chứng:
– Nhóm 1: 25 đối tượng (12 nam, 13 nữ) bị PIE được điều trị FMR.
– Nhóm 2: 27 đối tượng (19 nam, 8 nữ) bị PIE điều trị bằng kháng sinh uống và / hoặc thuốc bôi, được đưa vào nhóm đối chứng.
Tất cả những người tham gia đều có loại da III (Theo thang Fitzpatrick). Độ tuổi trung bình 20-21 tuổi.
Nhóm 1 sẽ điều trị FMR trong 2 lần.

Kết quả: Cải thiện ở tất cả các bệnh nhân (25/25) trong nhóm được điều trị FMR và chỉ ở 5 bệnh nhân (27/5) trong nhóm đối chứng

BẢNG 1:

tri-PIE-bang-FMR

– Cột đen: Trước khi điều trị (2 nhóm tương đương nhau)
– Cột xám: Sau khi sử dụng 2 phương pháp điều trị trong 2 tuần. Chúng ta có thể thấy nhóm FMR-Treated group cải thiện hơn hẳn nhóm Control group.

BẢNG 2:
Tri-tham-do-FMR

Bảng này thích hơn nè:
– VEGF: yếu tố tăng trưởng tế bào nội mô mạch máu. Hiểu đơn giản là cứ thằng này tăng là mạch máu tăng, tăng hoài thì đỏ hoài. Cần ức chế ẻm lại. Trong bảng thì VEGF đã giảm đáng kể sau khi thực hiện FMR.

À lại có một số trường hợp phải kích thích yếu tố này thay vì ức chế đó. Quen thuộc nhất là phương pháp lăn kim PRP (một chế phẩm từ máu với hàm lượng tiểu cầu cao gấp nhiều lần bình thường). Trong tiểu cầu có nhiều VEGF nhằm tăng mạch máu để nuôi dưỡng lại vùng da tổn thương (sẹo chẳng hạn), rồi giúp da hồng hào tươi tắn hơn.

– NF-κB, interleukin (IL)-8: Hiểu đơn giản là các yếu tố đóng vai trò quan trọng kích thích quá trình viêm, ức chế các yếu tố này thì giảm tình trạng viêm hiện tại cũng như ngừa bùng viêm mới. IL-8 cũng là chất trung gian tạo mạch.

Tóm lại:

Dùng FMR có sự cải thiện tốt. Không có tác dụng phụ nghiêm trọng nào của FMR, ngoại trừ tác dụng phụ nhẹ, chẳng hạn như đau trong khi làm thực hiện :))

2.3 IPL – Intense Pulse Light

Thanh niên chuyên triệt lông cũng ghé tham gia cuộc chơi :)) Bạn nào triệt lông rồi chắc biết IPL heng. 

Hình ảnh thực tế:
IPL

Cô gái 23 tuổi cho thấy sự cải thiện sau ba phiên IPL (thiệt ra 3 buổi mà cải thiệ nhiêu đây là khá chậm)

IPL-tang-sac-to

Một người đàn ông 24 tuổi da loại 4 (theo thang của Fitzpatrick) bị tăng sắc tố và giảm sắc tố sau IPL.

IPL tác động tới rất nhiều thứ từ bắt màu đỏ đến đen nâu (Bản chất của Laser là bắt màu ), với bước sóng 500nm-1200nm nên nó không đặc hiệu với 1 vấn đề nào cả.

=> Hiểu đơn giản thì làm 10 nghề mà không chín nghề nào cả. Bởi ông bà ta nói “nhất nghệ tinh nhất thân vinh” – nghề nào ra nghề là chuẩn đúng không quý zị.

Tóm lại:

Nó vẫn hiệu quả nhưng kiểu hên xui. Như 2 hình ảnh ở trên thì mọi người có thể thấy người làm IPL xong đỡ những có người lại không.

Mà bây giờ nhiều công nghệ ưu việt hơn nên ẻm chỉ lui về hậu cung triệt lông (không triệt sản). Người ta IPL dùng phá hủy nang lông màu đen. Còn Spa/Clinic nào không có tiền đầu tư laser thì dùng nó trẻ hoá da, trị mao mạch dãn. Bắn mấy chục buổi may ra cải thiện.

Theo lời anh Thành thì trên thang điểm 10 của việc điều trị da IPL dc 2 điểm hoy :))
Tuy nhiên việc nghiên cứu về IPL trong điều trị PIE cũng mới diễn ra trong 2018. Còn quá mới, thôi thì cứ chờ đợi thêm các nghiên cứu và thực nghiệm xem sao.

buoc-song-laser

(Hình ảnh tổng quan các loại laser)

Bài viết hôm nay dài quá thể và chắc cũng không dễ hiểu lắm. Mấy bài tổng quan thì lúc nào cũng lê thê và cũng tốn nhiều công sức lắm đó. Chắc Chang sẽ viết nốt một bài ngắn so sánh giữa thâm mụn nâu đen và thâm mụn đỏ, để mọi người nắm lại một lần nữa nội dung của đề này. Nhưng chưa biết khi nào mới làm siêng :))

Đang năm Covid thứ 2 mọi người ạ, mọi người nên ít ra ngoài và ở nhà nghiền ngẫm bài viết này ha :*

_____________________________
Chi tiết các cuộc nghiên cứu:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26059315/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29854634/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3780804/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19588640/
http://europepmc.org/article/med/18561584
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28837365/

 

 

ĐỪNG BỎ LỠ CƠ HỘI!
Nhận 2 ebook chăm sóc da gối đầu giường của Skincare Lovers
Receive top education news, lesson ideas, teaching tips and more!
Invalid email address
Give it a try. You can unsubscribe at any time.
5 6 votes
Article Rating
Đăng ký nhận thông báo khi có người trả lời bình luận của bạn.
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments